Бруксизм – бұл адамның еріксіз тістерін қысып, қайрайтын жағдайы. Бұл күндіз, адам күйзелісте болғанда немесе түнде ұйықтап жатқанда орын алуы мүмкін. Көптеген адамдар тістердің тозуы, жақ ауруы, таңертеңгі бұлшықет кернеуі немесе бас ауруы сияқты белгілер пайда болғанға дейін мәселе туралы білмейді.
Гнатологияда біз бруксизмді тек «тіс қайрау» әдеті ретінде ғана емес, сонымен қатар тіс-жақ жүйесінің шамадан тыс жүктелуінің, тістеудің бұзылуының, бұлшықет кернеуінің немесе самай-төменгі жақ буынындағы проблемалардың ықтимал белгісі ретінде қарастырамыз. Бруксизм ұйқыда да, ояу кезде де көрінуі мүмкін, ал айқын ағымында тістердің зақымдалуына, жақ ауруына және бас ауруына әкелуі мүмкін.
Сізде бруксизм болуы мүмкін екенін қалай түсінуге болады
Көбінесе адамдар тіс қайраудың өзіне емес, оның салдарына назар аударады.
Ықтимал белгілерге мыналар жатады:
таңертеңгі жақ кернеуі
шайнау бұлшықеттерінің ауыруы немесе шаршауы
тістердің тозуы
эмаль сынықтары
тістердің жоғары сезімталдығы
бас ауруы, әсіресе таңертең
самайдағы немесе құлақ аймағындағы ауырсыну
жақтағы шертулер
тістердің «қысқарғанын» сезіну
жақындарының түнде тіс қайрауға шағымдары
Егер мұндай белгілер қайталанса, гнатологқа кеңес алуға кеңес береміз. Тістерді қорғау ғана емес, шамадан тыс жүктеме неліктен пайда болғанын түсіну маңызды.
Бруксизм неліктен пайда болады
Бруксизмнің себептері әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ол эмоционалды кернеумен, стресспен, ұйқының бұзылуымен немесе күндіз тістерді қысу әдетімен байланысты. Басқа жағдайларда тістеу, төменгі жақтың орналасуы, СТЖБ және шайнау бұлшықеттерінің жұмысы маңызды рөл атқарады.
Ықтимал факторлар:
дұрыс емес тістеу
бұлшықеттің шамадан тыс кернеуі
самай-төменгі жақ буынының жұмысының бұзылуы
стресс және мазасыздық
ұйқының бұзылуы
күндіз тістерді қысу әдеті
тістердің болмауы немесе жүктеменің дұрыс бөлінбеуі
ыңғайсыз ескі пломбалар, коронкалар немесе протездер
Кейде бруксизмнің бірнеше себебі бір уақытта болады, сондықтан диагностика кешенді болуы керек.
Бруксизм несімен қауіпті
Егер бруксизмді бақыламаса, уақыт өте келе ол тіс-жақ жүйесінде айтарлықтай өзгерістерге әкелуі мүмкін.
Ықтимал салдар:
тістердің тозуы
эмаль жарықтары мен сынықтары
жоғары сезімталдық
пломбалардың, коронкалардың және импланттардың шамадан тыс жүктелуі
шайнау бұлшықеттерінің ауыруы
бас ауруы
СТЖБ аймағындағы ыңғайсыздық
ұйқы сапасының нашарлауы
Айқын бруксизм кезінде емдеу тістерді қорғау және ауырсынуды немесе ыңғайсыздықты азайту үшін стоматологиялық әдістерді, терапияны және кейбір жағдайларда медициналық сүйемелдеуді қамтуы мүмкін.
Бруксизм СТЖБ-мен қалай байланысты
Самай-төменгі жақ буыны төменгі жақтың әрбір қозғалысына қатысады: сөйлесу, шайнау, ауызды ашу және жабу кезінде. Адам тістерін жиі қысқанда, буын мен бұлшықеттер жоғары жүктеме алады.
Осының аясында мыналар пайда болуы мүмкін:
жақтағы шертулер
құлақ маңындағы ауырсыну
ауызды ашудың шектелуі
бет бұлшықеттерінің кернеуі
жақтың асимметриялық жұмысы
Сондықтан бруксизм кезінде тістерді ғана емес, бүкіл тіс-жақ жүйесінің жұмысын бағалау маңызды.
Бруксизм қалай емделеді
Емдеу себебіне және белгілердің айқындылығына байланысты. Барлық адамдар үшін әмбебап әдіс жоқ.
Гнатологиялық қап
Бруксизм кезінде тістерді қорғаудың ең жиі әдістерінің бірі – жеке қап. Ол тістер мен буынға түсетін жүктемені азайтуға, эмальды одан әрі тозудан қорғауға және таңертеңгі бұлшықет кернеуін азайтуға көмектеседі.
Қаптың диагностикадан кейін жеке жасалуы маңызды. Дұрыс таңдалмаған қап ыңғайсыз болуы және мәселені шешпеуі мүмкін.
Тістеуді түзету
Егер бруксизм тістеудің бұзылуымен немесе тістердің дұрыс жабылмауымен байланысты болса, ортодонтиялық емдеу қажет болуы мүмкін: брекеттер немесе элайнерлер. Емдеудің мақсаты тістерді тегістеу ғана емес, жүктемені дұрыс бөлуді жасау.
Тозған тістерді қалпына келтіру
Егер тістер айтарлықтай тозған болса, ортопедиялық қалпына келтіру қажет болуы мүмкін: қаптамалар, коронкалар немесе басқа конструкциялар. Бірақ бұған дейін тістеуді және бұлшықеттердің жұмысын тұрақтандыру маңызды, сонда жаңа реставрациялар шамадан тыс жүктелмейді.
Бұлшықет кернеуімен жұмыс
Егер бұлшықеттер тұрақты спазмда болса, біз босаңсыту әдістерін және гнатологиялық диагностиканы қолдана аламыз. Мысалы, TENS-терапия шайнау бұлшықеттерін босаңсытуға және төменгі жақтың физиологиялық орналасуын бағалауға көмектеседі.
Күндіз тістерді қысу әдетін бақылау
Күндізгі бруксизм кезінде саналылық маңызды. Адам жұмыс кезінде, шоғырлану кезінде немесе стресс кезінде тістерін қысып жатқанын байқамауы мүмкін. Қалыпты жағдайда тістер үнемі жабық болмауы керек. Тыныш күйде еріндер жабық, ал тістер сәл ашық болуы мүмкін.
Бруксизмді толығымен емдеуге бола ма
Бәрі себебіне байланысты. Кейде бруксизмнің көріністерін айтарлықтай азайтуға, тістерді қорғауға және ауырсынуды жоюға болады. Басқа жағдайларда ұзақ бақылау және кешенді тәсіл қажет.
Біздің міндетіміз – тек белгіні жою ғана емес, тіс-жақ жүйесінің шамадан тыс жүктелуін азайту, тістерді қорғау және адамның өмір сүру сапасын жақсарту.
Гнатологқа қашан жүгіну керек
Кеңес алуға жазылуға кеңес береміз, егер:
сіз ұйқыда тіс қайрайсыз
таңертең жақта кернеу сезінесіз
тістер тозады немесе сезімтал болады
эмаль сынықтары пайда болады
жақ, самай немесе бас ауырады
буын шертеді
коронкалар, винирлер немесе импланттар бар және сіз шамадан тыс жүктемені байқайсыз
жақындарыңыз түнде тіс қайрайтыныңызды айтады
Мәселені неғұрлым ерте анықтасаңыз, тістерді қорғау және күрделі қалпына келтіруден аулақ болу соғұрлым оңай болады.
